Drs. ing. J. (Jaap) Ligthart

Position:
  • PhD student
Expertise:
  • State finance
  • State building
  • Middle Ages
  • Domains


Telephone number: +31 (0)71 527 2696
E-Mail: j.ligthart@hum.leidenuniv.nl
Faculty / Department: Faculteit der Geesteswetenschappen, Institute for History, Middeleeuwse Geschiedenis
Office Address: Johan Huizingagebouw
Doelensteeg 16
2311 VL Leiden
Room number 0.13


Research

In het kader van het persoonlijke NWO-project 'Demise of the domain', onderzoek ik de financiële situatie van vorsten in de Lage Landen, voorafgaand aan de Bourgondische machtsovername in de vijftiende eeuw. Centraal staat het vorstelijke 'failliet', in die zin dat hun normale inkomstenbronnen, de domeinen, te weinig opbrachten om al hun uitgaven te dekken. Indien zij geen andere inkomstenbronnen konden aanboren, gingen zij over tot vervreemding van deze domeinen. Dit resulteerde in afnemende inkomsten, maar ook in afnemende steun van hun onderdanen. Dit zou in meerdere gevallen (Brabant, Namen, Holland, Luxemburg, Gelre) geresulteerd hebben in de overdracht van het gehele vorstendom aan de Bourgondische hertogen. Deze verzameling van vorstendommen resulteerde uiteindelijk in het gebied dat wij thans als BeNeLux (België, Nederland, Luxemburg) kennen.

De gewestelijke elites waren fel gekant tegen de vervreemding van de vorstelijk inkomstenbronnen. Meer dan eens brachten zij geld op om de verpande domeinen te lossen, zodat de inkomstenbronnen weer in handen van de vorst gesteld konden worden. Doel was de vorst voldoende eigen inkomsten te garanderen, opdat hij zijn onderdanen niet zou belasten, of zich in de schulden zou steken bij ongure geldschieters. Hiermee werd het karakter van de private vorstelijke inkomstenbronnen meer publiek, althans in de ogen van de onderdanen. Zij brachten immers de fondsen op om de domeinen uit pandschap te lossen.

Hiermee werd, nog voor de opkomst van public debt, de financiering van de gewesten in toenemende mate publiek. Ook het bestuur zelf werd minder een zaak van de vorst alleen, de onderdanen die geld staken in de financiering, wilden ook politieke invloed op het beleid. Tegelijk waren veel leden van de gewestelijke elites juist diegene die in het pandbezit waren van een vorstelijk domein. Sterker nog, er zijn aanwijzingen dat sommige dit bezit hebben nagestreefd.

In dit onderzoek wordt de situatie van de domeinen in Luxemburg, Gelre, Holland, Henegouwen en Vlaanderen onder de loep genomen. In hoeverre beschikte de vorst nog over zijn traditionele inkomstenbronnen voorafgaand aan de Bourgondische machtsovername, welke delen werden vervreemd en welke delen hield de vorst tot het laatst toe aan zich? Maar ook de opkomst van nieuwe financiële instrumenten, zoals de buitengewone bede en renten, zullen worden geanalyseerd. In hoeverre was hun opkomst verweven met de wens van onderdanen om de vorst in zijn domeinen te herstellen? Ten slotte zijn de gewestelijke elites zelf onderwerp van onderzoek. Welke sociale klassen of groepen waren betrokken bij het domeinbezit en hoe verhield zich dit tot hun publieke optreden, wanneer zij de vorst kapittelde vanwege zijn vervreemdingsbeleid?

Curriculum vitae

  • Sept.'14-present: PhD student Leiden University.
  • Sept.'12-sept.'13: MA (cum laude) Medieval History, Leiden University.
  • Sept.'09- sept.'12: BA (cum laude) History, Leiden University.
  • Sept.'04-sept.'09: BA Human Technology, The Hague university of applied science.

Last Modified: 16-02-2016